Lektion 06 — Merkregeln zur Identifizierung des Basisbuchstabens / Buchstabierregeln

Wortliste

Nr.	Tibetisch	Wylie	Wortart	Bedeutung
1	རྒྱ་གར་	rgya gar	ON	Indien
2	རྒྱ་ནག་	rgya nag	ON	China
3	བལ་ཡུལ་	bal yul	ON	Nepal
4	དབུས་	dbus	ON	dBus
5	སྟག་རྩེ་	stag rtse	ON	sTag rtse
6	འཕན་ཡུལ་	'phan yul	ON	'Phan yul
7	མལ་གྲོ་	mal gro	ON	Mal gro
8	གོང་དཀར་	gong dkar	ON	Gong dkar
9	ལྷུན་གྲུབ་	lhun grub	ON	lHun grub
10	སྟོད་ལུངས་	stod lungs	ON	sTod lungs
11	འབྲི་ཁུང་	'bri khung	ON	'Bri khung
12	ངམས་ཤོད་	ngams shod	ON	Ngams shod
13	ཚ་རོང་	tsha rong	ON	Tsha rong
14	སྐྱིད་སྨད་	skyid smad	ON	sKyid smad
15	སྐྱི་ཤོད་	skyi shod	ON	sKyi shod
16	འོལ་ཁ་	'ol kha	ON	'Ol kha
17	ཀླུངས་ཤོད་	klungs shod	ON	Klungs shod
18	སྣེ་ཐང་	snye thang	ON	sNye thang
19	རྩེས་ཐང་	rtses thang	ON	rTses thang
20	སྣེའུ་གདོང་	sne'u gdong	ON	sNe'u gdong
21	ཡར་ཀླུངས་	yar klungs	ON	Yar klungs
22	ལྷོ་བྲག་	lho brag	ON	lHo brag
23	མོན་	mon	ON	Mon
24	དྭགས་པོ་	dwags po	ON	Dwags po
25	མཚོ་སྣ་	mtsho sna	ON	mTsho sna
26	མཚོ་སྨད་	mtsho smad	ON	mTsho smad
27	གཉལ་	gnyal	ON	gNyal
28	གྲོ་བོ་ཀླུངས་	gro bo klungs	ON	Gro bo klungs
29	ནགས་ཤོད་	nags shod	ON	Nags shod
30	ཀོང་པོ་	kong po	ON	Kong po
31	གཙང་	gtsang	ON	gTsang
32	སྐྱིད་རོང་	skyid rong	ON	sKyid rong
33	དིང་རི་	ding ri	ON	Ding ri
34	རིན་སྤུངས་	rin spungs	ON	Rin spungs
35	ཤངས་	shangs	ON	Shangs
36	མྱང་	myang	ON	Myang
37	སྣེ་མོ་	snye mo	ON	sNye mo
38	ཆུ་མིག་	chu mig	ON	Chu mig
39	ས་སྐྱ་	sa skya	ON	Sa skya
40	གྲོ་མོ་	gro mo	ON	Gro mo
41	ངམ་རིང་	ngam ring	ON	Ngam ring
42	ལ་སྟོད་	la stod	ON	La stod
43	གླང་ཐང་	glang thang	ON	Glang thang
44	གཙང་རོང་	gtsang rong	ON	gTsang rong
45	མངའ་རིས་	mnga' ris	ON	mNga' ris
46	ཞང་ཞུང་	zhang zhung	ON	Zhang zhung
47	སྤུ་ཧྲངས་	spu hrangs	ON	sPu hrangs
48	གུ་གེ་	gu ge	ON	Gu ge
49	མང་ཡུལ་	mang yul	ON	Mang yul
50	གུང་ཐང་	gung thang	ON	Gung thang
51	ནུབ་རི་	nub ri	ON	Nub ri
52	སྦལ་ཏི་	sbal ti	ON	sBal ti
53	ཟངས་དཀར་	zangs dkar	ON	Zangs dkar
54	གློ་བོ་	glo bo	ON	Glo bo
55	དོལ་པོ་	dol po	ON	Dol po
56	བྱང་ཐང་	byang thang	ON	Byang thang
57	མདོ་སྨད་	mdo smad	ON	mDo smad; heute: ཨ་མདོ་ (a mdo)
58	རེབ་གོང་	reb gong	ON	Reb gong
59	ཁམས་	khams	ON	Khams
60	དར་རྩེ་མདོ་	dar rtse mdo	ON	Dar rtse mdo

[Quelle: Lekt_06 WL, Nr. 1--60]

Grammatik

Merkregeln zur Identifizierung des Basisbuchstabens in einer Silbe

1. Der Basisbuchstabe ist durch einen Nicht-a-Vokal, Superskript oder Subskript erweitert

Nr.	Tibetisch	Wylie	Positionen	Bedeutung
(1)	གཏེར་	gter	1356	Schatz
(2)	བརྐོས་	brkos	12356	graben (tdV; 2.SF)
(3)	སྲང་	srang	34(5)6	Unze
(4)	ལྷ་	lha	23(5)	Gottheit
(5)	ཀླུ་	klu	345	Klu-[Gottheit]
(6)	རླུང་	rlung	3456	Wind
(7)	སླ་	sla	34(5)	einfach

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 1]

2. Steht in der Silbe der inhärente a-Vokal, und fehlt die Erweiterung des Basisbuchstabens durch ein Super- oder Subskript, dann ist:

a. in Silben mit zwei Buchstaben

Nr.	Tibetisch	Wylie	Positionen	Bedeutung
(8)	དང་	dang	3(5)6	und
(9)	ལམ་	lam	3(5)6	Pfad
(10)	འམ་	'am	3(5)6	oder (Finalsuffix der Entscheidungsfrage)

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 1]

b. in Silben mit drei Buchstaben

1. wenn der letzte Buchstabe kein Finalskript oder Postfinalskript ས ist:

Nr.	Tibetisch	Wylie	Positionen	Bedeutung
(11)	དགའ་	dga'	13(5)6	sich freuen (tmdV; 1.,2.,3.SF)
(12)	མངལ་	mngal	13(5)6	Mutterleib

2. wenn der letzte Buchstabe ein Buchstabe ས ist:

a) entweder ist der erste Buchstabe der Basisbuchstabe:

Nr.	Tibetisch	Wylie	Positionen	Bedeutung
(13)	ལགས་	lags	3(5)67	sein; Suffix zur resp. Anrede
(14)	གངས་	gangs	3(5)67	Schnee

b) oder der zweite Buchstabe ist der Basisbuchstabe:

Nr.	Tibetisch	Wylie	Positionen	Bedeutung
(15)	གནས་	gnas	13(5)6	Ort; wohnen (tmdV; 1.,2.,3.SF)

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 2]

c. in Silben mit vier Buchstaben ist stets der 2. Buchstabe der Basisbuchstabe

Nr.	Tibetisch	Wylie	Positionen	Bedeutung
(16)	འབངས་	bangs	13(5)67	Untertan

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 2]

Buchstabierregeln

Einleitendes Beispiel

(1) བརྐོངས་ (bkr-o-ngs): བ་འོག་ -- ཀ་ -- ར་བཏགས་ -- [བརྐ་] -- ན་རོ་ -- [བརྐོ་] -- ང་ -- ས་ -- [བརྐོངས་]. W: getötet werden (tmdV; 2.SF). [134567]

བ་-"dahinter" -- ཀ་ -- ར་-"angehängt" -- [བརྐ་] -- o-Vokal -- [བརྐོ་] -- ང་ -- ས་ -- [བརྐོངས་].

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 3]

1. Das Buchstabieren der einzelnen Silbe

1. Basisbuchstabe (3) mit inhärentem a-Vokal:

(2) ཁ་ (kha). W: Mund; Öffnung.
(3) མ་ (ma). W: Mutter; Negationspräfix; Negationspartikel.

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 3]

2. Silbenerweiterung durch Vokal (5):

Vokalbezeichnungen:

i-Vokal: གི་གུ་ (gi gu)
u-Vokal: ཞབས་ཀྱུ་ (zhabs kyu)
e-Vokal: འགྲེང་བུ་ ('greng bu)
o-Vokal: ན་རོ་ (na ro)

Nr.	Tibetisch	Wylie	Buchstabierung	Bedeutung
(4)	རི་	ri	ར་ -- གི་གུ་ -- [རི་]	Berg
(5)	བུ་	bu	བ་ -- ཞབས་ཀྱུ་ -- [བུ་]	Sohn
(6)	མེ་	me	མ་ -- འགྲེང་བུ་ -- [མེ་]	Feuer
(7)	སོ་	so	ས་ -- ན་རོ་ -- [སོ་]	Zahn

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 3]

3. Silbenerweiterung durch Finalskript (6):

a) Basisbuchstaben mit inhärentem a-Vokal:

(8) ལམ་ (lam): ལ་ -- མ་ -- [ལམ་]. W: Pfad.

b) Bei Basisbuchstaben mit Nicht-a-Vokal:

(9) ཡུལ་ (yul): ཡ་ -- ཞབས་ཀྱུ་ -- [ཡུ་] -- ལ་ -- [ཡུལ་]. W: Land.

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 3--4]

4. Silbenerweiterung durch Postfinalskript (7):

a) Bei einem Basisbuchstaben mit inhärentem a-Vokal:

(10) གངས་ (gangs): ག་ -- ང་ -- ས་ -- [གངས་]. W: Schnee.

b) Bei einem Basisbuchstaben mit Nicht-a-Vokal:

(11) ལེགས་ (legs): ལ་ -- འགྲེང་བུ་ -- [ལེ་] -- ག་ -- ས་ -- [ལེགས་]. W: gut.
(12) འོད་ ('od): འ -- ན་རོ་ -- [འོ་] -- ད་ -- [འོད་]. W: Licht.

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 4]

5. Silbenerweiterung durch Subskript (4)

a) Bei einem Basisbuchstaben mit inhärentem a-Vokal:

(13) བླ་ (bla): བ་ -- ལ་བཏགས་ -- [བླ་]. W: der/ die/ das Höhere.

b) Bei einem Basisbuchstaben mit Nicht-a-Vokal:

(14) ཁྱི་ (khyi): ཁ་ -- ཡ་བཏགས་ -- [ཁྱ་] -- གི་གུ་ -- [ཁྱི་]. W: Hund.

Bei einer Silbenerweiterung durch Finalskript und Postfinalskript:

(15) བྱིན་ (byin): བ་ -- ཡ་བཏགས་ -- [བྱ་] -- གི་གུ་ -- [བྱི་] -- ན་ -- [བྱིན་]. W: Pracht, Segen. [3456]
(16) ཁྲིམས་ (khrims): ཁ་ -- ར་བཏགས་ -- [ཁྲ་] -- གི་གུ་ -- [ཁྲི་] -- མ་ -- ས་ -- [ཁྲིམས་]. W: Recht; Disziplin. [34567]

Bei einem Grundbuchstaben ཝ (wa) als Subskript:

(17) ཚྭ་ (tshwa): ཚ་ -- ཝ་ཟུར་ -- [ཚྭ་]. W: Salz.
(18) གྲྭ་ (grwa): ག་ -- ར་བཏགས་ -- ཝ་ཟུར་ -- [གྲྭ་]. W: Schule.

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 4--5]

6. Silbenerweiterung durch Superskript (2):

a) Bei einem Basisbuchstaben mit inhärentem a-Vokal:

(19) རྔ་ (rnga): ར་ -- ང་བཏགས་ -- [རྔ་]. W: Trommel.

b) Bei einem Basisbuchstaben mit Nicht-a-Vokal:

(20) ལྷོ་ (lho): ལ་ -- ཧ་བཏགས་ -- [ལྷ་] -- ན་རོ་ -- [ལྷོ་]. W: Süden.

Bei einer Silbenerweiterung durch Subskript, Finalskript und Postfinalskript:

(21) སྒྲོ་ (sgro): ས་ -- ག་བཏགས་ -- [སྒ་] -- ར་བཏགས་ -- [སྒྲ་] -- ན་རོ་ -- [སྒྲོ་]. W: Feder. [2345]
(22) སྦྱོར་ (sbyor): ས་ -- བ་བཏགས་ -- [སྦ་] -- ཡ་བཏགས་ -- [སྦྱ་] -- ན་རོ་ -- [སྦྱོ་] -- ར་ -- [སྦྱོར་]. W: verbinden (tdV; 1.SF). [23456]
(23) སྒྲིབས་ (sgribs): ས་ -- ག་བཏགས་ -- [སྒ་] -- ར་བཏགས་ -- [སྒྲ་] -- གི་གུ་ -- [སྒྲི་] -- བ་ -- ས་ -- [སྒྲིབས་]. W: beflecken (tdV; 2.SF). [234567]

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 5]

7. Silbenerweiterung durch Präskript (1):

a) Bei einem Basisbuchstaben mit inhärentem a-Vokal:

(24) དཀར་ (dkar): ད་འོག་ -- ཀ་ -- ར་ -- [དཀར་]. W: weiß.
(25) མདའ་ (mda'): མ་འོག་ -- ད་ -- འ་ -- [མདའ་]. W: Pfeil.

b) Bei einem Basisbuchstaben mit Nicht-a-Vokal:

(26) དབུ་ (dbu): ད་འོག་ -- བ་ -- ཞབས་ཀྱུ་ -- [དབུ་]. W: Kopf.

Bei einer Silbenerweiterung durch Superskript, Subskript, Finalskript und Postfinalskript:

(27) བསྐོ་ (bsko): བ་འོག་ -- ས་ -- ཀ་བཏགས་ -- [བསྐ་] -- ན་རོ་ -- [བསྐོ་]. W: schnitzen (tdV; 2.SF). [1235]
(28) དབུས་ (dbus): ད་འོག་ -- བ་ -- ཞབས་ཀྱུ་ [དབུ་] -- ས་ -- [དབུས་]. W: Mitte. [1356]
(29) དབྱིངས་ (dbyings): ད་འོག་ -- བ་ -- ཡ་བཏགས་ -- [དབྱ་] -- གི་གུ་ -- [དབྱི་] -- ང་ -- ས་ -- [དབྱིངས་]. W: Sphäre. [134567]
(30) འབྲས་ ('bras): འ་འོག་ -- བ་ -- ར་བཏགས་ -- [འབྲ་] -- ས་ -- [འབྲས་]. W: Reis. [134(5)6]
(31) བསྐྱེལ་ (bskyel): བ་འོག་ -- ས་ -- ཀ་བཏགས་ -- [བསྐ་] -- ཡ་བཏགས་ -- [བསྐྱ་] -- འགྲེང་བུ་ -- [བསྐྱེ་] -- ལ་ -- [བསྐྱེལ་]. W: leiten; begleiten (resp.; tdV; 2.,3.SF). [123456]
(32) བསྒྲུབས་ (bsgrubs): བ་འོག་ -- ས་ -- ག་བཏགས་ -- [བསྒ་] -- ར་བཏགས་ -- [བསྒྲ་] -- ཞབས་ཀྱུ་ -- [བསྒྲུ་] -- བ་ -- ས་ -- [བསྒྲུབས་]. W: vollenden (tdV; 2.SF). [1234567]

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 5--6]

Diphthong:

(33) དེའི་ (de'i): ད་ -- འགྲེང་བུ་ -- [དེ་] -- འ་ -- གི་གུ་ -- [འི་] -- [དེའི་].

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 6]

Das Buchstabieren eines mehrsilbigen Wortes

(34) རྒྱལ་མཚན་ (rgyal mtshan): ར་ -- ག་བཏགས་ -- [རྒ་] -- ཡ་བཏགས་ -- [རྒྱ་] -- ལ་ -- [རྒྱལ་] -- མ་འོག་ -- ཚ་ -- ན་ -- [མཚན་] -- [རྒྱལ་མཚན་]. W: Siegesbanner. [234(5)6 -- 13(5)6]
(35) ཕྱོགས་མེད་ (phyogs med): ཕ་ -- ཡ་བཏགས་ -- [ཕྱ་] -- ན་རོ་ -- [ཕྱོ་] -- ག་ -- ས་ -- [ཕྱོགས་] -- མ་ -- འགྲེང་བུ་ -- [མེ་] -- ད་ -- [མེད་] -- [ཕྱོགས་མེད་]. W: richtungslos; unparteiisch. [3456 -- 356]
(36) རྡོ་རྗེ་ (rdo rje): ར་ -- ད་བཏགས་ -- [རྡ་] -- ན་རོ་ -- [རྡོ་] -- ར་ -- ཇ་བཏགས་ -- [རྗ་] -- འགྲེང་བུ་ -- [རྗེ་] -- [རྡོ་རྗེ་]. W: Juwel; PN. [235 -- 235]
(37) ཞྭ་མོ་ (zhwa mo): ཞ་ -- ཝ་ཟུར་ -- [ཞྭ་] -- མ་ -- ན་རོ་ -- [མོ་] -- [ཞྭ་མོ་]. W: Hut. [34(5) -- 35]
(38) དཔེ་མཛོད་ཁང་ (dpe mdzod khang): ད་འོག་ -- པ་ -- འགྲེང་བུ་ -- [དཔེ་] -- མ་འོག་ -- ཛ་ -- ན་རོ་ -- [མཛོ་] -- ད་ -- [མཛོད་] -- ཁ་ -- ང་ -- [ཁང་] -- [དཔེ་མཛོད་ཁང་]. W: Bibliothek. [135 -- 1356 -- 3(5)6]
(39) ཤིང་ཕོ་སྤྲེའུ་ལོ་ (shing pho spre'u lo): ཤ་ -- གི་གུ་ -- [ཤི་] -- ང་ -- [ཤིང་] -- ཕ་ -- ན་རོ་ -- [ཕོ་] -- ས་ -- པ་བཏགས་ -- [སྤ་] -- ར་བཏགས་ -- [སྤྲ་] -- འགྲེང་བུ་ -- [སྤྲེ་] -- འ་ -- ཞབས་ཀྱུ་ -- [འུ་] -- [སྤྲེའུ་] -- ལ་ -- ན་རོ་ -- [ལོ་] -- [ཤིང་ཕོ་སྤྲེའུ་ལོ་]. W: männliches Holz-Affen-Jahr. [356 -- 35 -- 235/35 -- 35]

[Quelle: Lekt_06 HO, S. 6--7]

Übungen

Übung a: Buchstabieren Sie die Wörter nach der o.g. Konvention

Aufgabe: Buchstabieren Sie die Wörter nach der Konvention der Buchstabierregeln.

Beispiel (Wort 1): ར་ -- ག་བཏགས་ -- [རྒ་] -- ཡ་བཏགས་ -- [རྒྱ་] -- ག་ -- ར་ -- [གར་] -- [རྒྱ་གར་].

Nr.	Tibetisch
1	རྒྱ་གར་
2	རྒྱ་ནག་
3	བལ་ཡུལ་
4	མངའ་རིས་
5	སྣེའུ་གདོང་
6	རེབ་གོང་
7	མདོ་སྨད་
8	དར་རྩེ་མདོ་
9	ཁམས་
10	གཙང་
11	སྐྱིད་རོང་
12	དིང་རི་
13	རིན་སྤུངས་
14	ས་སྐྱ་
15	གྲོ་མོ་
16	ངམ་རིང་
17	ལ་སྟོད་
18	དབུས་
19	སྟག་རྩེ་
20	སྣེ་མོ་
21	འཕན་ཡུལ་
22	མལ་གྲོ་
23	གོང་དཀར་
24	ལྷུན་གྲུབ་
25	སྟོད་ལུངས་
26	འབྲི་ཁུང་
27	ངམས་ཤོད་
28	སྐྱིད་སྨད་
29	ཀླུངས་ཤོད་
30	རྩེས་ཐང་
31	ཡར་ཀླུངས་
32	ལྷོ་བྲག་
33	མོན་
34	དྭགས་པོ་
35	ཀོང་པོ་
36	མྱང་
37	མཚོ་སྣ་
38	མཚོ་སྨད་
39	བྱང་ཐང་
40	སྤུ་ཧྲངས་

[Quelle: Lekt_06 UEB, Übung a, Nr. 1--40]

Übung b: Wylie -> Tibetische Schrift und Bedeutung

Aufgabe: Schreiben Sie die transliterierten Wörter in tibetischer Schrift, lesen Sie die Wörter und geben Sie die Wortbedeutung an.

Beispiel (Wort 1): གུ་གེ་ Gu ge (ON)

Nr.	Wylie	Tibetisch	Bedeutung
1	gu ge	གུ་གེ་	Gu ge (ON)
2	zhang zhung	ཞང་ཞུང་	Zhang zhung (ON)
3	mang yul	མང་ཡུལ་	Mang yul (ON)
4	gung thang	གུང་ཐང་	Gung thang (ON)
5	nub ri	ནུབ་རི་	Nub ri (ON)
6	sbal ti	སྦལ་ཏི་	sBal ti (ON)
7	zangs dkar	ཟངས་དཀར་	Zangs dkar (ON)
8	glo bo	གློ་བོ་	Glo bo (ON)
9	dol po	དོལ་པོ་	Dol po (ON)
10	glang thang	གླང་ཐང་	Glang thang (ON)
11	tsha rong	ཚ་རོང་	Tsha rong (ON)
12	shangs	ཤངས་	Shangs (ON)
13	snye thang	སྣེ་ཐང་	sNye thang (ON)
14	gnyal	གཉལ་	gNyal (ON)
15	gro bo klungs	གྲོ་བོ་ཀླུངས་	Gro bo klungs (ON)
16	nags shod	ནགས་ཤོད་	Nags shod (ON)
17	skyi shod	སྐྱི་ཤོད་	sKyi shod (ON)
18	'ol kha	འོལ་ཁ་	'Ol kha (ON)
19	gtsang rong	གཙང་རོང་	gTsang rong (ON)
20	chu mig	ཆུ་མིག་	Chu mig (ON)

[Quelle: Lekt_06 UEB, Übung b, Nr. 1--20]